Конституциялық бірегейлік – ұлттық бірліктің құқықтық негізі: салыстырмалы - құқықтық талдау

Abstract

Жаһандану, цифрлық трансформация және мемлекеттің құндылық бағдарларының рөлі күшейген қазіргі жағдайда конституциялық бірегейлік құқықтық әрі саяси тұрақтылықтың өзегіне айналып отыр. Зерттеу пәні конституциялық бірегейлікті құқықтық категория ретінде түсіну. Бұл бір жағынан егемендікті қорғау құралы болса, екінші жағынан қоғамды біріктіру тетігі болып табылады. Мақаланың мақсаты Қазақстанның конституциялық бірегейлік үлгісінің қалыптасу ерекшеліктерін анықтап, оны шетелдік тәжірибемен, ең алдымен Германия үлгісімен, сот практикасы мен доктриналық көзқарастар контексінде салыстыру. Әдістемелік негізі салыстырмалы-құқықтық, формальды-юридикалық және тарихи-құқықтық тәсілдер. Бұл әдістер конституциялық бірегейліктің әмбебап қырларын да, ұлттық ерекшелігін де айқындауға мүмкіндік берді. Жаңалығы Қазақстанның конституциялық бірегейлігі 2025 жылы қабылданған Конституциялық Соттың бірқатар шешімдері арқылы көрсетіліп, конституциялық бірегейлік пен құқықтық бірегейліктің арақатынасы нақтыланады және конституциялық бірегейлік доктринасын әзірлеу ұсынылады. Негізгі тұжырымдар мынада: конституциялық бірегейлік тек оны институционалдық тұрғыда бекітіп, әмбебап құндылықтар мен ұлттық ерекшелікті ұштастыра отырып практикалық мазмұнмен толықтырған жағдайда ғана мемлекеттің легитимдігін және тұрақтылығын қамтамасыз ететін тиімді қайнар көз бола алады.